روزنامه دنیای اقتصاد نوشت: غولهای انرژی خاورمیانه در تکاپو هستند تا با انتقال بخش بیشتری از نفت خود به مخازن امن در خارج از منطقه پرالتهاب خلیج فارس، از پیامدهای طولانی شدن درگیریها در امان بمانند. این بحران که اکنون صادرکنندگان و خریداران بزرگ را به بازنگری در راهبردهای امنیت عرضه واداشته، به شکلگیری تحولات جدیدی در بازار انرژی منجر شده است.
نیویورک تایمز به نقل از منابع آگاه گزارش داد که عربستان سعودی و امارات متحده عربی از ژاپن خواستهاند ظرفیت ذخیرهسازی نفتشان را در مخازن این کشور تا ۱۰ برابر افزایش دهد. در حال حاضر، هر یک از این دو کشور حدود ۸ میلیون بشکه نفت در ژاپن ذخیره کردهاند. همزمان، مقامات ریاض و ابوظبی مذاکرات مشابهی را با کره جنوبی برای توسعه ذخایر نفتی خود در این کشور پیش میبرند.
برای صادرکنندگان حاشیه خلیج فارس که بخش عمده نفت خود را در همین منطقه نگهداری میکنند، ذخیرهسازی نفت خام در خارج از کشور یک سپر دفاعی در برابر تهدیدات پیرامون آبراههای استراتژیک محسوب میشود. با گذشت نزدیک به ۶ ماه از آغاز جنگ ایالات متحده علیه ایران و بروز تنشهایی که ریشه در ماجراجویی نظامی آمریکا دارد، مسیرهای حیاتی از دریای سرخ تا تنگه هرمز با انسداد و چالشهای جدی مواجه شدهاند. هرچند عربستان و امارات خطوط لولهای برای دور زدن تنگه هرمز در اختیار دارند، اما این زیرساختها تنها برای صادرات حجم محدودی از نفت کفایت میکند
برای کشورهای آسیایی که بزرگترین مصرفکنندگان نفت خام خاورمیانه به شمار میروند، افزایش این ذخایر به معنای ایجاد یک حاشیه امن در برابر اختلالات طولانیمدت عرضه است. با این حال، اختصاص بخش بزرگی از ظرفیت مخازن به شرکتهای خارجی، فضای در دسترس برای موجودی تجاری پالایشگاههای داخلی و ذخایر ملی ژاپن را محدود میکند. حجم درخواستی تولیدکنندگان خاورمیانه احتمالا از ظرفیت خالی مخازن ژاپن فراتر میرود و موانع لجستیکی دیگری نیز در این مسیر وجود دارد. با این وجود، مذاکرات درباره حجم نهایی ذخیرهسازی و نحوه تقسیم هزینهها ادامه دارد و انتظار میرود این ذخایر مشترک به طور چشمگیری افزایش یابد.
سخنگوی وزارت اقتصاد ژاپن ضمن خودداری از ارائه جزئیات این مذاکرات، تاکید کرد که توکیو برای تقویت تابآوری انرژی خود در حال همکاری با کشورهای خاورمیانه است. در همین رابطه، شرکت ملی نفت ابوظبی نیز اعلام کرده است که قصد دارد بر نقش کنونی خود به عنوان یک تامینکننده قابل اعتماد برای بازارهای آسیایی بیفزاید و با تضمین جریان پایدار انرژی، به ثبات بازار و مهار قیمتها کمک کند.
تلاش برای جابهجایی ذخایر نفتی تنها یکی از تغییرات بنیادینی است که بازارهای جهانی انرژی را متحول کرده است. همانطور که شوکهای نفتی دهه ۱۹۷۰ میلادی دولتها را به ایجاد ذخایر استراتژیک و حرکت به سوی بهرهوری انرژی سوق داد، بحران امروز نیز کشورها و شرکتها را ناگزیر به بازسازی شبکههای تامین کرده است. در سراسر خاورمیانه، تولیدکنندگان در حال ساخت یا توسعه خطوط لولهای برای دور زدن تنگه هرمز هستند و واردکنندگان بزرگ نیز ضمن تلاش برای تامین نفت و گاز از خارج از منطقه، سرمایهگذاری در منابع داخلی و تجدیدپذیر را شتاب بخشیدهاند.
تاتسویا ترازاوا، رئیس موسسه اقتصاد انرژی ژاپن، در این باره میگوید: «در ماههای ابتدایی جنگ بارها این امیدواری به وجود آمد که تنگه هرمز به زودی بازگشایی شود، اما اکنون دیگر نمیتوان به این امید بست که ترامپ این مشکل را حل کند.» به گفته او، آسیا و خاورمیانه به عنوان دو منطقهای که بیشترین آسیبپذیری اقتصادی را در این بحران دارند، باید خودشان راهی برای مقابله با این آسیبپذیریها بیابند.
ژاپن سابقه طولانی در نگهداری نفت خام متعلق به عربستان، امارات و کویت دارد. با کاهش مصرف داخلی نفت در این کشور از زمان اوج آن در دهه ۲۰۰۰ میلادی، تاسیسات ذخیرهسازی ژاپن ظرفیت مازاد بیشتری برای اجاره به تولیدکنندگان خارجی پیدا کردهاند. این توافقها به شرکتهای دولتی خاورمیانه یک قطب صادراتی در نزدیکی مشتریان بزرگ شرق آسیا میدهد. برای ژاپن نیز که تقریبا تمام سوخت فسیلی خود را وارد میکند و بیش از ۹۰ درصد نفت خام آن از خاورمیانه تامین میشود، این ترتیبات دسترسی ترجیحی به نفت ذخیرهشده را در شرایط اضطراری شدید عرضه فراهم میآورد.
ایده توسعه این ذخایر پس از سفر اوایل ماه مه ریوسی آکازاوا، وزیر اقتصاد ژاپن، به امارات و عربستان شتاب بیشتری گرفت. اقتصادهای جنوب شرق آسیا که به شدت به این منابع وابستهاند، از اختلالات عرضه آسیب جدی دیدهاند و کشورهایی مانند فیلیپین در تلاش برای ایجاد ذخایر ملی هستند. ترازاوا میگوید: «با توجه به هزینههای سنگین ساخت این تاسیسات، توافقاتی که در آن دولتها و تولیدکنندگان هزینههای ذخیرهسازی را به اشتراک میگذارند، میتواند از منظر امنیت انرژی به یک راهحل برد-برد تبدیل شود.